Elçin Hüseynbəyli ilə yaradıcılıq və mətnin gücü
Salam, Elçin Hüseynbəyli.
Salam.
«İstedadsızların qorxduğu yer»ə xoş gəlmisiniz. Bir yazıçı olaraq, mətnin gücü ilə insanın daxili qorxuları arasındakı sərhədi necə müəyyən edirsiniz?
Xoş gününüz olsun. O sərhədi ağılla müəyyən eləmək mümkün deyil, çünki mətn daha çox emosiyaya bağlıdır. Mətn öncədən qurulur, amma yazı prosesində daha çox hiss, ürək, emosiya iştirak edir.
Emosiyanın mətnin quruluşundan daha üstün olduğunu vurğuladınız, lakin bu halda yazı prosesində ağlın və şüurun rolu tamamilə kənara atılır, yoxsa onlar emosiyaya xidmət edən bir alətə çevrilir?
Mətn, bayaq dediyim kimi, öncədən qurulur. Yəni müəllif nə və necə yazacağını öncədən bəlirləyir. Yazı prosesində isə təhtəlşüur proseslər gedir və belə olanda ağıl və şüur emosiyaya xidmət edir. Belə olmasa, mətn ölü doğulan uşaq kimi olar. Uşaq necə doğulur? emosiyaların nəticəsi kimi.
Elçin Hüseynbəyli, mətnin doğuluşunu canlı bir varlığın dünyaya gəlişi ilə müqayisə etdiniz. Sizin üçün yazıçının öz iradəsi ilə öncədən qurduğu planla, yazı prosesində baş verən təhtəlşüur axın arasında qalan o "ölü mətn" təhlükəsi yaradıcılığınızın hansı məqamında daha qabarıq hiss olunur?
Çalışıram ki, elə bir şey olmasın. Çünki mən mətn üzərində yorulana kimi işləyirəm.
Yorulana kimi işlədiyinizi bildirdiniz, lakin bu qədər gərgin əmək tələb edən prosesin sonunda mətnin canlı, yoxsa "ölü" olduğunu müəyyən edən meyarı özünüz necə təyin edirsiniz?
Mətnimi sevirəmsə, deməli, o diridir. Sevmədim mətni çap etmirəm və unurduram, amma bu nadir hallarda baş verir. Yəni bəzən hədəfi düz vurmaya bilərsən.
Bir mətni sevmək hissi, sizcə, müəllifin özünə qarşı subyektiv rəğbətindən qaynaqlanan bir illüziyadır, yoxsa bu, yazı prosesində qoyulan əməyin nəticəsində yaranan obyektiv bir keyfiyyət göstəricisidir?
Mən narsisəm, amma bacardığım qədər obyektiv olmağa çalışıram. Mətnlərimi isə qeyd-şərtsiz sevirəm. Onlar mənim bir hissəmdir: zamanımın, yaşamımın.
Elçin Hüseynbəyli, narsist
Hə.
Elçin Hüseynbəyli, narsist olduğunuzu və mətnlərinizi qeyd-şərtsiz sevdiyinizi etiraf etdiniz, lakin bu qeyd-şərtsiz sevgi yazıçı kimi özünüzə qarşı tənqidi baxışınızı tamamilə kor etmir ki?
Mən yaradıcılığıma dördgözlə baxıram, ona görə də kor olmaq şansım yoxdur.
Elçin Hüseynbəyli, öz yaradıcılığınıza "dördgözlə" baxdığınızı və kor olmaq şansınızın olmadığını dediniz, bəs bu qədər kəskin nəzarət altında yazılan mətn əvvəldə bəhs etdiyiniz o təbii, idarəolunmaz təhtəlşüur emosiyanı boğub sıradan çıxarmır?
Mən yaxşı üzgüçüyəm.
Elçin Hüseynbəyli, özünüzü "yaxşı üzgüçü" adlandırmaqla yaradıcılıqdakı o idarəolunmaz emosiya dalğalarını ram edə bildiyinizi eyham edirsiniz, bəs bu idarəetmə mətni sadəcə texniki cəhətdən qüsursuz, amma daxilən tamamilə təhlükəsiz bir sahəyə çevirmir ki?
Dəryada dalğalar, sunamilər həmişə var, onları hər adam keçə bilmir. Amma mən bunu bacarıram. Ona görə də təhlükəli bir şey yoxdur.
Elçin Hüseynbəyli, hər kəsin keçə bilmədiyi o təhlükəli dalğaları və sunamiləri aşmağı bacardığınızı vurğulayırsınız, bəs bu iddialı arxayınlıq sizi yazı prosesində yeni, gözlənilməz və tamamilə naməlum sular kəşf etməkdən məhrum etmir ki?
Dərəyanın kəşf olunmamış dibi var. Onu daim axtarıb tapıram. Qarşıma axar su çıxanda, bəzən onun əksinə də getməyi bacarıram.
Elçin Hüseynbəyli, suyun əksinə getməyi bacardığınızı deyirsiniz, bəs bu inadkar müqavimət mətndə yaradıcı bir yenilik yaradır, yoxsa sadəcə yazıçının öz gücünü özünə sübut etmək üçün apardığı süni bir mübarizəyə çevrilir?
Ədəbiyyatda öz yerinin olmasını itəyirsənsə, hər şeyə müqavimət göstərməyi bacarmalısan, çünki təkrar enerji məsələsi var.