Barıtsız müharibənin intim poetikası

Rəşad Nağı Mustafanın Müharibə şeiri adlandırdığı bu tekst əslində müharibənin özündən çox, onun mülki insanın psixologiyasında yaratdığı təlatümlərdən bəhs edir. Müəllif cəbhə xəttindən uzaqda, Nəbatat bağında, adi gündəlik qayğılar və romantik bir görüş həyəcanı içində yaşayarkən böyük bir faciənin kölgəsini üzərində hiss edir. Bu ziddiyyət müasir insanın daxili bölünməsini göstərmək baxımından maraqlı başlanğıcdır.

Mətndəki Eldar şamı detalı və onun insan adı ilə oyun üzərində qurulması uğurlu ədəbi tapıntıdır. Müəllif vətən anlayışını pafoslu devizlərlə deyil, ananın olduğu yer, atanın qəbri və sevgilinin varlığı ilə fərdiləşdirərək səmimiyyət qazanır. Məndən barıt qoxusu gəlmir misrası bəzəksiz, dürüst bir etirafdır və mətni süni qəhrəmanlıq epasından xilas edərək real insan obrazı yaradır.

Lakin şeirin ikinci yarısında vərdiş olunmuş ritorikaya yuvarlanma aydın görünür. Xüsusilə şəhidlik, əsgər anasının ümidi və dua mövzularına toxunulan hissələr müasir poeziyanın tələb etdiyi estetik dərinlikdən uzaqlaşıb, kütləvi şeiriyyətin standart şablonlarına yaxınlaşır. Şeirin əvvəlindəki özünəməxsus ironik və realist ton sona doğru duyğusal bir zəifliyə, bəzən hətta sadəlövh bir təsəlli mətninə çevrilir.

Mətnin dili rahat, danışıq dilinə yaxın və axıcıdır, lakin bəzi bəndlərdə ritm və forma bütövlüyü axsayır. Rəşad Nağı Mustafa cəsarətlə öz zəifliyini və dinc həyatın rahatlığındakı günahkarlıq hissini boynuna alır. Bütövlükdə, bu əsər pafoslu hərbi ritorikaya qarşı yazılmış intim bir etiraf kimi qiymətləndirilə bilər, baxmayaraq ki, sentimental şablonların kölgəsindən tamamilə sıyrıla bilməyib.