Bütövlük axtarışında xaosun estetikası

Əli Şirin Şükürlü bu mətndə fəlsəfi bir konsepsiyanı, yəni holizmi şeirin mərkəzinə gətirməyə çalışır. Müəllifin ədəbi suprematizm iddiası ilk baxışdan diqqət çəksə də, mətn daha çox intellektual bəyanatların poetik dillə ifadə olunmaq cəhdidir. Müəllif bütövün hissələrin cəmindən böyük olması ideyasını vizual təsvirlərlə əsaslandırmağa çalışır və buna qismən nail olur.

Şeirin ən uğurlu tərəfi onun obrazlarındakı keçidlərin cəsarətli dürüstlüyüdür. Dağılmış nar dənələrinin estetikası ilə sınmış fincan qırıqlarının gətirdiyi xaos və məyusluq arasındakı təzad yaxşı tutulub. Müəllif oxucunu sadə bir məişət səhnəsindən qatar pəncərəsindəki qırıq fincan detalı ilə kainatın nizamsızlıq qanununa, kəpənək effektinə aparır. Bu keçidlər şeirə müəyyən bir dinamika və fəlsəfi dərinlik qazandırır.

Lakin mətndə ciddi bir publisistik ritorika və nəsihətçilik tonu var ki, bu da poeziyanın bədii gücünü zəiflədir. Xüsusilə gülümsəyin, xanımlar və cənablar çağırışı şeirin o vaxta qədər yaratdığı metafizik havasını birdən-birə ucuz bir fərdi inkişaf kitabının sloqanına çevirir. Müəllif obraz yaratmaqdan çox, hazır düsturları oxucuya sırımağa çalışır. Riyaziyyatın acizliyi və ya həyatın indiki zamanda mənalı olması kimi fikirlər poeziyanın deyil, fəlsəfi traktatların mövzusudur və burada bədii süzgəcdən tam keçməyib.

Dil və üslub baxımından mətn axıcıdır, lakin bəzi yerlərdə həddindən artıq izahata qaçır. Müəllif oxucunun intellektinə güvənmək əvəzinə, hər şeyi altından xətt çəkərək izah edir. Nar və fincan metaforaları özlüyündə güclü olsa da, sonluqdakı ümumiləşdirmə şeirin sirrini və təsir gücünü azaldır. İstedadsızların qorxduğu bu sərrt tənqid meydanında deməliyik ki, bu mətn yaxşı bir intellektual cəhd olsa da, sənət əsəri olmaqdan çox, fəlsəfi bir tezisin poetik illüstrasiyası kimi qalır.