İtirilmiş Yaddaşın Suda Boğulan Səsi

Tural Ramazanlının Demensiya şeiri modern Azərbaycan poeziyasının minimalizm və fəlsəfi dərinlik axtarışındakı gəzişmələrindən biridir. Müəllif olduqca qısa, lakonik və vizual təsvirlərlə insan beyninin ən qorxulu sirlərindən birinə, yaddaşın itməsi prosesinə bədii ayna tutur. Şeirin adı ilə mətni arasındakı ziddiyyətli harmoniya ilk sətirlərdən oxucunu özünə çəkir və onu tibbi bir diaqnozun arxasındakı metafizik ağrını anlamağa vadar edir.

Mətndəki su, daş və halqa obrazları klassik şərq fəlsəfəsindən gəlsə də, müəllif onlara modern bir don geyindirə bilib. Halqaların Tanrının barmaq izi kimi təqdim olunması şeirin ən cəsarətli və uğurlu bədii tapıntısıdır. Yaradılışın və yoxluğun eyni nöqtədə birləşməsini vizuallaşdıran bu obraz, şairin kosmik tənhalıq hissini dərindən duyduğunu göstərir. Müəllif unudan insanın boşluğunu kainatın genişliyi ilə müqayisə edir.

Lakin bu uğurlu metaforanın ardınca gələn sətirlərdə dildəki axıcılığın qəfildən qırıldığını görürük. Amma bizdəki xəstəliyin adı demensiyadır misrası şeirin poetik havasını bir qədər kobud şəkildə dağıdır. Tibbi terminin bədii mətnə bu qədər birbaşa, heç bir estetik süzgəcdən keçirilmədən daxil edilməsi müəllifin dil və üslub baxımından asan yola qaçdığını göstərir. Bu sətir şeirin poetik sehrini azaldaraq onu publisistik bir bəyanata yaxınlaşdırır.

Şeirin sonluğu isə yenidən vizual və bədii gücü bərpa edir. Suya daş atmaq aktı yaddaşı oyatmaq, varlığını sübut etmək üçün edilən son çarəsiz cəhd kimi oxunur. Tural Ramazanlı bu kiçik mətndə böyük bir faciəni sığışdıra bilsə də, bəzi yerlərdə bədii təsviri izahatçılıqla əvəz etməsi onun zəif tərəfidir. Yenə də, bu mətn modern ədəbiyyatın cəsarətli və düşündürücü nümunələrindən biri kimi yadda qalmağa layiqdir.