Təhlil

Məsafənin və Sükutun Vizual Poetikası

Əlisəmid Kürün bu şeiri texnoloji dövrün gətirdiyi soyuq ünsiyyət vasitələri ilə insan ruhunun ən həssas nöqtəsi olan ata-övlad sevgisi arasındakı ziddiyyəti çılpaqlığı ilə ortaya qoyur. Müəllif bədii mətni vizual və akustik detallarla zənginləşdirərək oxucunu tavanın altındakı darıxdırıcı tənhalıqdan iki min dörd yüz kilometrlik coğrafi boşluğa fırladır. Şeirin üslubu lirik realizm ilə modernizmin kəsişməsində dayanır və burada hər bir səs həm də bir görüntüyə çevrilir.

Mətndəki cəsarət hisslərin sentimentallığa yuvarlanmasının qarşısını alan soyuq, az qala sənədli dəqiqlikdədir. Müəllif daxili sarsıntını pafoslu fəryadlarla deyil, telefon xətlərini silkələyən zahı bulud və qatar səsi kimi təbii detallarla ifadə edir. Bu, poetik təsvirə kinematoqrafik bir dərinlik qazandırır. Yaddaşın dörd olmuş gözü ifadəsi isə insanın çarəsizlik anındakı daxili gərginliyini vizuallaşdıran uğurlu bir tapıntıdır.

Şeirin ən zəif və bir qədər şablon görünən tərəfi isə giriş hissəsindəki kədərli üzlər və dilxor maskalar təsviridir. Bu cür metaforalar müasir poeziya üçün bir qədər köhnəlmiş və bəsit təsir bağışlayır. Həmçinin, yuxunun və fotoşəklin yalan olması ideyası da klassik kədər formulasından uzağa gedə bilmir. Müəllif daha çox özünəməxsus detallara müraciət etdiyi anlarda güclü, ümumi poetik ştamplara sığındıqda isə sıradan görünür.

Buna baxmayaraq, əsərin final akkordu bütün zəif bəndləri kompensasiya edəcək gücdədir. Telefonun digər ucundakı səsi eşitməkdən daha çox, onu görmək iddiası atalıq instinktinin məsafələrə və texniki maneələrə qalib gəlməsidir. Alo, mən səni görürəm misrası sadəcə bir təsəlli deyil, həm də insanın fiziki məhdudiyyətləri aşaraq sevgini vizuallaşdırmaq qabiliyyətinin poetik bəyanıdır. Bu bədii detal şeiri sıradan bir həsrət nəğməsi olmaqdan çıxarıb fəlsəfi müstəviyə qaldırır.

Əsərin mətni

Yuxarı mərtəbədən gələn mahnı
Ürəyimi göynədən vaxtda
əllərim qoynumda
uzanmışam çarpayıda.
Tavandan,divarlardan
Kədərli üzlər,
Dilxor maskalar asılır
Səni düşündükcə, qızım!
Hər oxunan nəğmə
Bir doğma anı yada salar,
Hər tanış səs bir doğma üzü
Canlandırar gözlərimizdə…
Telefon zəngi.
-Alo, Bakıyla danışın.
-Al-lo! Qızım, sənsənmi?!
-…
-Al-lo!
…2400 kilometrlik həsrətin içində
Qatar keçdi deyəsən.
Bir zahı bulud
Silkələdi telefon xətlərini.
Yüz saniyəlik sükutun arxasına
Sığdı bir insan ömrü.
-Alo! Alo!!
-A-ta! A-ta!
…Üzün yadımdan çıxır,
İlğım axır dalğa-dalğa
Yaddaşımın dörd olmuş gözündən.
Yuxu da yalanmış, fotoşəkil də yalan…
-Alo! Alo!
-Ata, məni eşidirsən?
-Al-lo, mən səni görürəm, qızım…