Zamanın Çərxi və İnsanın Sıfır Nöqtəsi

Ələkbər Salahzadənin bu qısa, lakin fəlsəfi tutumu ilə diqqət çəkən şeiri insan ömrünün faniliyini və onun zaman qarşısındakı çarəsizliyini çox lakonik bir dillə ifadə edir. Müəllif bədii təsvir vasitələrini minimuma endirərək, oxucunu birbaşa həqiqətlə üz-üzə qoyur. Şeirin ümumi ritmi və ritmik təkrarı insan həyatının sürətini, zamanın necə sürətlə axdığını vizual olaraq canlandırır. Bu, sadəcə bir poeziya nümunəsi deyil, həm də insan varlığının fəlsəfi xülasəsidir.

Şeirin dili olduqca sadə, anlaşıqlı və xalq yaradıcılığının şifahi ritminə yaxındır. Müəllif Bir də gördün ifadəsini anaforaya çevirərək hər misrada zamanın qəfil və amansız keçidini vurğulayır. Beşiklə bəbənin, uşaqla babanın, oğulla atanın qarşılaşdırılması təbii təkamül prosesini göstərsə də, yox oldu və fotodu keçidi əsərin ən cəsarətli və kəskin bədii dönüş nöqtəsidir. Müəllif insanın fiziki yoxluğunu və onun sadəcə cansız bir kağız parçasına çevrilməsini böyük bir soyuqqanlıqla təsvir edir.

Əsərin ən güclü tərəfi onun minimalizmində və yaratdığı assosiasiyalardadır. Oddu adam, ot oldu misrası insanın yaradılış fəlsəfəsinə, onun daxili ehtiraslarına və sonda torpağa qarışıb kül olmasına işarə edir. Son iki misra isə bədii yekun olaraq mükəmməldir. İnsanın bioloji varlıqdan sadəcə bir ada, xatirəyə çevrilməsi prosesi dilin fonetik imkanları ilə çox gözəl uzlaşdırılıb. Adam və ad sözlərinin səsləniş yaxınlığı fəlsəfi mahiyyətlə birləşərək güclü təsir bağışlayır.

Bununla belə, şeirin zəif tərəfi onun həddən artıq proqnozlaşdırıla bilən ritmik quruluşundadır. Oxucu ilk iki misradan sonra növbəti misralarda hansı təzadların gələcəyini asanlıqla təxmin edə bilir. Bu cür xətti və birbaşa təqdimat bəzən şeirin poetik dərinliyini zəiflədir və onu sadə bir bədahətən deyilmiş misralar silsiləsinə bənzədir. Müəllif fərqli ritmik keçidlərdən istifadə etsəydi, əsərin fəlsəfi yükü daha sarsıdıcı ola bilərdi.

Bütün bunlara baxmayaraq, Ələkbər Salahzadənin bu mətni modern Azərbaycan poeziyasında insanın mahiyyətinə baxış bucağını uğurla əks etdirir. Şeir öz cəsarəti ilə oxucuda ölüm və varlıq haqqında qorxu deyil, qaçılmaz bir sakitlik və qəbullanma hissi yaradır. Portalı bəzəyən bu nümunə, az sözlə çox şey demək sənətinin uğurlu nümunələrindən biridir.