Kısık ateşte lezzet yazıları

Haydar Ergülen bu defa “Kutsal Lezzetler Alfabesi”yle buyur ediyor bizi sofraya. Lezzetin edebiyatına doğru çıkılan yolda imgeden yardım isteyen bir şiirsellik var yazılarda. Kısık ateşte, lezzetli yazılar.

Çocukluğun sevimli sabahlarına uyanmak için çorba buğusu bir nedense, aşurenin paylaşmayı ve göç yollarını temsil ettiğini unutmayalım. Halkın sofrasından eksik olmayan patates, bereketli nar ve kadim zeytin kültürel olarak bize yeni anlamlar sunuyor.

Haydar Ergülen bu defa “Kutsal Lezzetler Alfabesi”yle buyur ediyor bizi sofraya.

“Kutsal Lezzetler Alfabesi”ni okumaya başlayınca armuttan zeytine uzanan bir sözlük ya da ansiklopediyle karşılaşacağını düşünüyor insan ama daha kitabın başındayken yanıldığını anlıyor. Parçalara bölünen çağrışım zinciri her maddede yeni bir alan açıyor okura ve bütüncül bir toplama ulaşıyor. Rastlantıyı bir başına bırakmıyor Haydar Ergülen, onu zorunluluğa dönüştürecek maddeler yazıyor. Bereket orada söze giriyor ve tahıllar geliyor hemen, bakliyat ve üretim, uygarlık ve emek, beslenmenin binbir hali. Şiire dair şiirin içinde ama dumanı tütüyor sofrada. İnsanın yer elmasını neden bunca zaman ertelediğine hayıflanası geliyor. Bir avuç pirinci alıp koklamak fikri Haydar Ergülen’in yatay alfabesinde madde madde ilerlerken kısa denemeler dizisi sırasını bekliyor.

“Kutsal Lezzetler Alfabesi”nde yiyeceklerin yazıda ve şiirde nasıl yaşadığını aktarıyor Haydar Ergülen bize. Hangi şair ekmek için ne demiş, öteki sarımsak için bir şeyler yazmış olmalı, bunun daha meyvesi var, sofrası var, içmesi var, mutfağı ve ihmali var. Lezzetin edebiyatına doğru çıkılan yolda imgeden yardım istemek olarak adlandırılabilecek bir şiirsellik var yazılarda. Alıntılar, kaynaklar, kitap adları, şiirler okurun izini süreceği bir sakinlikte oluşturuyor toplamı.Refik Halid’i yabana mı atalım şimdi?

Anılara, zamanın tılsımına ve okumanın heyecanına kaşık sallıyor Haydar Ergülen; tarih, mitoloji, deyişler ve inanışlar, coğrafya ve mutfak kültürünü edebiyatın olanakları ve tanıklığıyla yeniden üretiyor. Artun Ünsal’ın önsözünü yabana mı atalım, ne hakla?

Lezzetli yazılar yazıyor Haydar Ergülen. Limona ve kayısıya meraklı olmak bunu anlatmaya yetmiyor tek başına. Belki bir bölümünü millî kütüphanesi olan Hayat Ansiklopedisi’nden okudu ama nihayet çoğunu evinde, mutfağında, seyahatinde, kitaplığında pişirdi bu yazıların. Yemediğini yazan biri değilmiş demek ki, bunu da öğreniyoruz okur olarak nihayet. Bir Trabzon-Maçka türküsündeki kiraza güzelleme şan veriyor memlekete.

Alevi-Bektaşi düşüncesi ve geleneğinde dut ağacı ne anlama gelir, Türk mitolojisinde neden kutsaldır bunun yanıtlarını arıyor yazdıklarında. Haydar Ergülen kısık ateşte, köşe bucak dolaşıp lezzet yazıları yazıyor. Ağaçlara, doğaya, çocukluğa duyduğu saygı ve hürmet, kerevize duyduğu “en nadide” lezzetten gelir biraz da.

Başka türlüsü olmazdı zaten, ben patatesten geliyorum:

“Michael Pollan ünlü kitabı Arzunun Botaniği’nde 4 arzu nesnesi diyelim, 4 arzu bitkisinden biri olarak görür patatesi. Tatlılık, güzellik, sarhoşluk ve kontrol olarak belirlediği arzulardan, kontrolün bitkisi patatestir. İtüzümü ailesinin bir üyesidir patates, diğeriyse Pollan’ın deyimiyle ‘adı çıkmış domates’tir. Cüzzama ve ahlâksızlığa neden olduğu sanılıyormuş patatesin, üstelik İncil’in hiçbir yerinde adı geçmiyordur ve Amerika’dan gelmiştir, yani Avrupa’ya. Demek ki ‘ilkel, zaptedilmiş bir ırkın temel besin maddesi’dir.”

Okurken bir tek ahududu likörü de iyi gider, “Kutsal Lezzetler Alfabesi”nin kalbini kırmayalım.