Lüzumsuz sözlərin kölgəsində qalan vicdan

Bəzən küçədə tələsliklə addımlayan insanların üzünə baxanda özümlə sessiz bir mübahisəyə girişirəm. Günün qayğıları, bitməyən maddi ehtiyaclar, texnologiyanın sürətləndirdiyi həyat ritmi arasında bir kitabın çəkisi nə qədər ola bilər? Çörəyin, suyun və təhlükəsizliyin birbaşa yaşamaqla bağlı olduğu bir dünyada, cəmiyyətin ədəbiyyata həqiqətən ehtiyacı varmı, yoxsa bu, sadəcə elit təbəqənin uydurduğu estetik bir lüksdür?

İlk baxışda cavab aydın görünə bilər. Ədəbiyyat qarın doydurmur, binalar ucaltmır, xəstəliklərə dərman tapmır. Lakin bəşəriyyətin keçdiyi yola baxanda görürük ki, insanı sadəcə bioloji varlıq olmaqdan çıxaran, onu ruhi və mənəvi baxımdan bütövləşdirən məhz mətnlərdir. Sözün gücü olmasaydı, biz başqalarının ağrısını hiss etməyi, özümüzdən fərqli olanı anlamağı öyrənə bilməzdik.

Ədəbiyyatdan məhrum olmuş cəmiyyətlər dildən və təfəkkürdən məhrum olurlar. Kitabsızlaşan mühitdə cümlələr qısalır, düşüncələr bəsitləşir, duyğular isə korşalır. Biz romanlarda özümüzü, şeirlərdə isə dilimizin ən dərin qatlarını kəşf edirik. Dili zəifləyən bir cəmiyyət isə gələcəyini, özünümüdafiə mexanizmini və ən əsası, tənqidi düşüncə qabiliyyətini itirməyə məhkumdur.

Cəmiyyətə ədəbiyyat yalnız xoş vaxt keçirmək üçün lazım deyil. Ədəbiyyat həm də ən böyük güzgüdür; o, bizə güzəştə getmədən nöqsanlarımızı, qorxularımızı və vicdanımızın gizli tərəflərini göstərir. Yaxşı bir əsər oxucunu rahatlatmır, əksinə, onu narahat edir, suallar verməyə, mövcud düzəni sorgulamağa məcbur edir. Bu narahatlıq olmasa, inkişaf və mənəvi tərəqqi mümkün olmaz.

Bu gün bəziləri ədəbiyyatın öldüyünü, texnologiyanın onu əvəz etdiyini iddia edirlər. Lakin ekranların soyuq işığında itib-batan müasir insan hər zamankından daha çox daxili sığınacağa, ruhani bir təsəlliyə ehtiyac duyur. Hər hansı bir alqoritmin insana öz varlığını, tənhalığını və sevgisini ədəbiyyat qədər dərindən hiss etdirməsi mümkün deyil.

Məhz bu səbəbdən ədəbiyyat bir cəmiyyətin sadəcə bəzəyi deyil, onun ruhi sütunudur. Bizi insan edən, başqasının kədərinə şərik olmağı öyrədən və vicdanımızı oyaq tutan məhz kitabların səhifələrindən sızan o sükutlu işıqdır. O işıq sönərsə, böyük binaların və müasir texnologiyanın ortasında yalnız qaranlıq bir izdiham qalacaq.