Ömür əlaçısı

Bəzən insan ömrünü illərlə deyil, yaratdıqları ilə ölçür. Bəzən bir ömür bir kitaba, bir nəğməyə, bir filmə sığmır. Çünki elə insanlar var ki, onlar sadəcə yaşamırlar – yaşadıqlarını sənətə çevirirlər.
4 Noyabr 2026-cı il tarixində Zəka Vilayətoğlunun 55 yaşı tamam oldu. Əlli beş il... Təqvimdə iki rəqəm, ömürdə isə saysız-hesabsız xatirələr, yaşanmış hadisələr, sevinclər, kədərlər, axtarışlar, itkilər, qazanclar və yaradıcılıqla dolu böyük bir yol.
O, bu yaşa sadəcə zamanın axarı ilə gəlib çatmayıb. Hər yaşın öz dərsini alıb, hər çətinliyin qarşısında dayanmağı, hər uğurun qədrini bilməyi, hər məğlubiyyətdən sonra yenidən başlamağı öyrənib. Bu gün 55 yaşına baxarkən öz ömrünü simvolik şəkildə qiymətləndirir: Tanrı ona həyat məktəbindən iki əla – iki beş verib. 55!
Bəlkə də insanın ən böyük xoşbəxtliyi öz ömrünə dönüb baxanda yaşadığı illərdən utanmaması, yaratdıqlarından qürur duyması və hələ deyəcəyi sözlərinin, yazacağı əsərlərinin, bəstələyəcəyi nəğmələrinin olduğunu hiss etməsidir.
Zəka Vilayətoğlu 17 noyabr 1971-ci ildə deyil, özünün və ailəsinin bildiyi həqiqi doğum tarixinə görə 4 noyabr 1971-ci ildə Gədəbəy rayonunun Arabaçı kəndində dünyaya göz açıb. Rəsmi sənədlərdəki 17 noyabr tarixi isə sənədin verildiyi tarixdən qaynaqlanır.
Onun uşaqlıq dünyasının təməlində doğulduğu torpağın təbiəti, dağların vüqarı, kənd həyatının saflığı, el-obanın yaddaşı və ziyalı ailəsinin mənəvi mühiti dayanır. İnsan bəzən ömrü boyu doğulduğu yerin həsrətini çəkir, bəzən də həmin yer bütün yaradıcılığı boyu onunla birlikdə yaşayır. Zəkanın yaradıcılığında da doğma torpağın nəfəsi, insan talelərinə həssas münasibət və milli-mənəvi yaddaşa bağlılıq duyulur.
Onun sənət yolu bir istiqamətlə məhdudlaşmayıb. O, sözün də, musiqinin də, səhnənin və ekranın da dilini öyrənməyə çalışıb. Əlibəy Hüseynzadə adına Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində aldığı təhsil sənət düşüncəsinin formalaşmasında mühüm mərhələ olub.
2002-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. 2019-cu ildə Prezident təqaüdünə layiq görülməsi onun ədəbi fəaliyyətinin mühüm qiymətləndirilmələrindən biridir.
Zəka Vilayətoğlunun yaradıcılıq dünyasının ən geniş sahələrindən biri musiqidir.
Bu gün onun bəstələdiyi mahnıların sayı 300-ü ötüb. Üç yüzdən çox melodiyanın hər biri bir hissin, bir düşüncənin, bir anın, bəzən isə illərlə ürəyində gəzdirdiyi bir duyğunun musiqiyə çevrilmiş ifadəsidir.
O, musiqidə yalnız melodiyanın gözəlliyini deyil, sözlə səsin bir-birini tamamlamasını axtarır. Muğamın dərinliyi, xalq musiqisinin ruhu, sazın nisgili, tarın həzinliyi, kamanın kövrəkliyi onun musiqi dünyasının ayrılmaz çalarlarıdır.
Bəzən bir mahnının içində bir ömürlük sevgi, bəzən bir ayrılığın ağrısı, bəzən də insanın heç kimə söyləyə bilmədiyi etiraf gizlənir.
O, həm bəstəkar, həm ifaçı, həm də söz adamı kimi musiqiyə yanaşır. Sözün mənasını, melodiyanın nəfəsini və ifanın duyğusunu bir araya gətirməyə çalışır. Onun üçün mahnı sadəcə dinlənilən musiqi deyil, insanın ruhuna toxunmalı olan bir sənət əsəridir.
Üç yüzdən çox mahnı – bu, yalnız rəqəm deyil. Bu, illərlə davam edən zəhmətin, gecələrə sığmayan yaradıcılığın, axtarışların və musiqiyə sədaqətin nəticəsidir.
Zəka Vilayətoğlunun sənət dünyasında musiqi ilə yanaşı, ədəbiyyatın da xüsusi yeri var.
Şeir onun üçün duyğuların ən qısa, amma bəzən ən dərin ifadəsidir. Nəsr isə insan talelərinin, cəmiyyətin, zamanın və yaddaşın daha geniş müstəvidə araşdırılmasıdır.
O, şeirlərində sevginin, ayrılığın, zamanın, insanın daxili təlatümlərinin izinə düşür. Onun poetik dünyasında bəzən bir baxış bütöv bir hekayəyə, bir susqunluq uzun bir monoloqa çevrilir.
Nəsr yaradıcılığında isə daha geniş həyat mənzərəsi açılır. Müəllif insanı yalnız zahiri görünüşü ilə deyil, daxili ziddiyyətləri, arzuları, səhvləri və mənəvi axtarışları ilə təqdim etməyə çalışır.
“Şah ölüm”, “Güllələnmiş qaranlıqlar”, “Küsmüş Ay”, “Milena”, “Bataqlıq” və “Xınalı kəklik” onun ədəbi yaradıcılıq dünyasının yadda qalan adlarıdır. Bu əsərlərin hər biri onun sözə münasibətinin, bədii təxəyyülünün və insan talelərinə marağının ayrı-ayrı ifadəsidir. Onun üçün yazmaq sadəcə qələmə sarılmaq deyil. Yazmaq bəzən insanın öz içindəki sükutu pozması, bəzən cəmiyyətə sual verməsi, bəzən də zamanın yaddaşına bir iz qoymasıdır.
Zəka Vilayətoğlunun yaradıcılıq axtarışları zamanla kino sənətinə də yol açıb.
Onun üçün kino bir neçə sənət sahəsinin vahid məcrada birləşməsidir. Burada söz, musiqi, aktyor oyunu, təsvir, səs və rejissor düşüncəsi vahid bir bədii dünyaya çevrilir.
İlk böyük ekran işlərindən biri olan “Şah ölüm” filmi onun üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu əsər ailə yaddaşından, ana babası Məcid ağa Şəkibəyovun həyatından və tarixi hadisələrdən qaynaqlanan tarixi-bədii-sənədli kino layihəsidir. Zəka bu filmdə yalnız müəllif və yaradıcı kimi deyil, həm də Məcid ağa obrazının ifaçısı kimi çıxış edib.Bu film onun üçün sadəcə bir ekran işi deyildi. Bu, keçmişə qayıdış, köklərə bağlılıq, ailə yaddaşının qorunması və tarixin unudulmamasına yönəlmiş mənəvi bir təşəbbüs idi.
Sonrakı mühüm yaradıcılıq mərhələsi “Sözün Səsi” filmi oldu.
Azərbaycanın tanınmış sənətkarı Səməndər Nəsirovun həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş bu bədii-sənədli və musiqili film Zəkanın kino düşüncəsində yeni mərhələni təmsil etdi. Filmdə sənətkarın on şeiri musiqiyə çevrilərək ekran əsərinin bədii ruhuna daxil edildi.
Qeyd edək ki, hər iki film Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən qeydə alınıb, Filmlərin Dövlət Reyestrinə daxil edilərək
2025-2026-cı illərdə ZVS Prodakşnın təqdimatı ilə ərsəyə gələn hər iki film Park Cinema kinoteatrlar şəbəkəsində uğurla nümayiş olundu. Bu, onun yaratdığı kino əsərlərinin tamaşaçı ilə görüşü baxımından əlamətdar hadisə idi.
Onun kino sahəsindəki fəaliyyəti təkcə çəkilişlərlə bitmir. Ssenari, musiqi, aktyorluq, montaj, texniki hazırlıq və filmin tamaşaçıya çatdırılması kimi proseslər də bu yaradıcı yolun tərkib hissəsidir.
2025-ci ildə yaratdığı ZVS PRODAKŞN isə onun kino sahəsində müstəqil yaradıcılıq və istehsal fəaliyyətini davam etdirmək arzusunun ifadəsidir.
Yeni ekran layihəsi olan “Milena” üzərindəki işi də bu axtarışların davamıdır. Psixoloji-fəlsəfi melodram kimi düşünülən bu əsərdə insan münasibətləri, sevgi, zaman və daxili dünyaların toqquşması ön plana çıxır.
Əlli beş yaş insanın həyatında həm geriyə baxmaq, həm də irəliyə boylanmaq üçün gözəl bir məqamdır.
Zəka Vilayətoğlu geridə üç yüzdən çox mahnı, şeirlər, nəsr əsərləri, kitablar və filmlər qoyub. Amma bu siyahı onun üçün son dayanacaq deyil.
Çünki sənətkarın ən böyük fərqi yaratdıqları ilə kifayətlənməməsidir. O, daim yeni ifadə formaları axtarır, fərqli sənət sahələrini birləşdirməyə çalışır, texnologiyanın imkanlarından istifadə edərək kino və musiqi yaradıcılığını genişləndirir.
Onun ömrünün müxtəlif mərhələlərində qarşılaşdığı çətinliklər də olub. Hər arzu dərhal gerçəkləşməyib, hər zəhmət öz bəhrəsini vaxtında verməyib. Lakin yaradıcılıq inadkarlıq tələb edir. Bəzən sənətkarın ən böyük qələbəsi məhz heç kim görmədiyi bir mübarizədən qalib çıxmasıdır.
İndi isə gəlib çatdı 55 yaşa.
İki beş...
Bəlkə də bu yaşın ən gözəl tərəfi odur ki, insan artıq həyatın ona nə verdiyini deyil, özü həyatdan nə götürə bildiyini düşünür. Nə qədər sevdiyini, nə qədər yaratdığını, kimlərin qəlbində iz qoyduğunu, hansı arzularını gerçəkləşdirdiyini xatırlayır.
Zəka Vilayətoğlu öz 55 yaşını Tanrının ona verdiyi iki əla qiymət kimi dəyərləndirir. Bu, insanın öz ömrünə minnətdarlıqla baxmasının gözəl ifadəsidir.
Əlli beş il ərzində o, söz yazıb, mahnı bəstələyib, oxuyub, kitablar yaradıb, obrazlar canlandırıb, filmlər çəkib. Bir insan ömrünə sığan bu qədər fərqli yaradıcılıq istiqaməti, əslində, onun daxilindəki sənət ehtiyacının böyüklüyündən xəbər verir.
Bəlkə də onun həyat fəlsəfəsini ən yaxşı ifadə edən cümlələrdən biri budur:
“Sönüncə ağlayan, gülən olmasın.”
Bu sözlərdə bir insanın dünyadan köçəndən sonra deyil, yaşadığı müddətdə qiymətləndirilmək arzusu var. İnsan sağlığında sevilmək, anlaşılmaq, yaratdıqlarının qədrinin bilinməsini istəyir.
Bu gün 55 yaşını qarşılayan Zəka Vilayətoğlunun qarşısında hələ yazılmamış kitablar, bəstələnməmiş mahnılar, çəkilməmiş filmlər, danışılmamış hekayələr var.
Qoy bundan sonrakı illər onun üçün yeni yaradıcılıq zirvələrinin başlanğıcı olsun. Qoy qələmindən çıxan sözlər, ruhundan doğulan melodiyalar, kamerasının yaddaşına köçən kadrlar zamanın sınağından keçsin.
Axı ömür yalnız yaşanan illər deyil. Ömür həm də geridə qoyduğun izdir.
55 yaş mübarək, Zəka Vilayətoğlu!
Tanrıdan daha uzun, sağlam, mənalı və bərəkətli ömür diləyi ilə...
İki əla qiymət almış bir ömrün ən gözəl imtahanı isə hələ qarşıdadır: yaratmağa davam etmək!