Kapalıçarşı’da feci bir cinayet: kirli, çok kirli

“Kapalıçarşı’da Feci Bir Cinayet”, Armağan Tunaboylu’nun “Polisiye Yazarın Ölümü”yle başlayıp “İnci Küpeli Kadınlar”la sürdürdüğü Berkun İstanbullu Polisiyeleri’nin üçüncü macerası. Suçlunun kimliği kadar heyecanı ve aksiyonu da gözeten Tunaboylu, hikayenin geri planına yerleştirdiği güncel siyasi ve toplumsal olaylarla çağdaş polisiye yazımının güzel bir örneğini sunuyor.

Armağan Tunaboylu, 1962 yılında doğdu. Galatasaray Lisesi’ni, ardından Dokuz Eylül Üniversitesi, GSF Sinema Bölümü’nü bitirdi. Gazetecilikten reklam yazarlığına, pazarlamacılıktan televizyon dizilerine birçok işte çalıştı. Polisiye roman okuma tutkusu sonunda yazmaya dönüştü. 2004 yılında basılan ilk romanı “Yıldız Cinayetleri”, 2016 yılında “Şeytan Tüyü” adıyla sinemaya uyarlandı. “Karakol Cinayetleri” (2016), Dünya Kitap Yılın Polisiye Ödülü’nü kazandı. Metin Çakır Polisiyeleri dizisinin beş macerasın ardından “Berkun İstanbullu Polisiyeleri” dizisinden iki kitap yayımladı. “Cinai Tuhaflıklar” adıyla bir de öykü kitabı var.

Tunaboylu’nun “Polisiye Yazarın Ölümü”yle (2022) başlayıp “İnci Küpeli Kadınlar”la (2024) sürdürdüğü Berkun İstanbullu Polisiyeleri’nin üçüncü macerası “Kapalıçarşı’da Feci Bir Cinayet”in daha ilk cümlesiyle adım atacağız suç dünyasına: “Selin, bindiği taksiyi takip eden ve iki saate kalmadan, kendisini feci şekilde öldürecek katilin kullandığı Audi Q7’yi fark etmemişti.” Az sonra Selin’in asıl isminin Selim olduğu çıkacak ortaya. Ve hemen ardından Selin/Selim, eve giren maskeli bir adam tarafından kaçırılacak, Kapalıçarşı’ya götürülecek ve gecenin ilerleyen saatlerinde ıssızlaşan çarşıda kırbaçlanarak öldürülecek.

Bundan 11 yıl sonra, günümüz İstanbulu’nda devam ediyor hikaye. Berhun İstanbullu, hakkında yürütülen idari soruşturma nedeniyle izinde. Ancak amiri Sezai Bey, geçmişte işlenmiş ama katili bulunamamış bir cinayeti soruşturma görevi verdiğinde İstanbullu, büyük bir hevesle el atıyor dosyaya. Elbette yardımcıları Semra ve Ercan da onunla birlikteler.

Ölenin kimliğinin bile bulunamadığı zor bir dosya ama asıl zorluk 11 yıl önce dosyanın üzerine gidilmesinin “yukarıdan” bir yerlerden engellenmiş olması. Cinayetin işleniş biçiminin verdiği şaşkınlık ve ürperti kadar barındırdığı gizem de İstanbullu’yu temkinli davranmaya zorluyor. Ancak Kapalıçarşı esnafı ile yapılan sorgulamalar, dosyadan elde ettikleri ipuçları, suçun işlendiği tarihte görevli meslektaşlarıyla yapılan görüşmeler sonucunda öldürülen kişinin kimliğine ulaşabiliyorlar.

Asıl soru böyle bir cinayetin neden işlendiği. İstanbullu ve ekibi bu sorunun yanıtına tam o sıralarda ortaya çıkan bir başka sahipsiz cesetin kendi dosyalarıyla bağlantısını kurduklarında yaklaşıyorlar. Ne var ki onların nefesini enselerinde hisseden birileri sokak çetelerini harekete geçirmekte gecikmeyecek Berhun Komiser ve yakınları için tehdit büyüyecektir. İşin içinde yüklü bir miktar altın ve kara para trafiği olması suçluların gözünü iyice karartır. Bir kaç kez saldırıya uğrayıp ölüm tehlikesi yaşayan İstanbullu, dosyayı bir an önce sonlandırmalıdır...

Armağan Tunaboylu, 2004 yılında yayımladığı ilk polisiye romanı ”Yıldız Cinayetleri”yle polisiye tarihimize tuhaf bir çözümleyici karakter kazandırmıştı: Metin Çakır. Hayatını pezevenklikten kazanan, kentin arka sokaklarını mesken edinmişliğiyle suçla her an haşır neşir olan, elinden falçatasını düşürmeyen ama kendinden güçlüsüne yaltaklanmaktan da yüksünmeyen sevimsiz bir insan tipiydi Metin Çakır. İçinde bulunduğu koşullar ona hayata tutunmasını öğretmişti. Cinayetleri çözmesini işte bu becerisine borçluydu. Polisiyelerin gerilimini mizahla renklendiren Tunaboylu, iyi kurgulanmış hikayeleriyle böylesine sevimsiz bir insan tipini okuyucuya sevdirtmeyi başarmıştı.

Yeni dizisinin kahramanı Komiser Berkun İstanbullu da pek sevimli sayılmaz. En azından polis teşkilatına uygun düşmeyen hobileri, kibarlığı, giyim kuşam tarzı, mizahtan hiç anlamayışı ve aileden gelen refah düzeyiyle meslektaşlarının burun kıvırdığı, küçültücü isimler taktığı bir adam. Amiri Sezai Bey ve iki yardımcısı Semra ve Ercan dışında teşkilatta hiç kimseyle yakınlık tesis edemeyen İstanbullu, gücünü çözümlediği suç dosyalarından alıyor.

Kısa bir yazı çerçevesinde yakınlık kurduğu insanlara yer veremiyorum ama başta halası Şahaser Hanım olmak üzere ismini andığım her bir karakter hakkında -Berkun İstanbullu kadar olmasa bile- kişilik özelliklerini anlamımızı sağlayacak kesitler ve ayrıntılar eksik değil. Aslında bu sayede Berkun İstanbullu ile diğerleri arasındaki fark daha belirgin hale gelmiş. Ayrıca söz konusu kesitler hikayenin hızlı akan temposunu zaman zaman yavaşlatarak okuyucu beklentisini arttırıyor. Ve yine eklemek gerekir ki Berkun İstanbullu, halası Şahaser Hanım tarafından yetiştirilmesine rağmen babası ve özellikle de annesi hakkında bilgi sahibi olmamasının sıkıntılarını yaşıyor. Berkun’un arayışı hem dizinin maceralarını birbirine bağlaması açısından hem de merak duygusunu diri tutmak açısından işlevsel bir motif.

245 sayfalık roman 45 kısa bölümden oluşuyor. Bu tarz bir bölümleme yazara hikayenin akışını kontrol imkanı sağlamış. Nerede duracağını nerede hızlanacağını çok iyi ayarlıyor Armağan Tunaboylu. Seçtiği karakterlerle, onların sırları, arzuları, mahrem hayatlarıyla renklendirdiği hikaye belli ki bir film senaryosuna uygun düşecek biçimde kurgulanmış.

Bir yandan klasik polisiyelerin “kim yaptı, nasıl yaptı, neden yaptı” kalıpları yerli yerinde. Ama diğer yandan suçu sokağa indirmeyi, suçu gerçek hayatla ilişkilendirmeyi, kısacası polisiyelerin basit birer bulmaca olmadığını göstermeyi başarıyor.

Suç sokağa indiğinde TV haberlerindeki çete savaşlarını andıran olaylarla karşılaşacaksınız. Kendilerinde her türlü kriminal eylemi yapma gücü bulan çetelerin birbiriyle giriştikleri hesaplaşmalar, infaz görüntüleri içeren videolar, yaşı küçük tetikçiler, onlar yetmediğinde kiralanan yabancı uyruklu katiller, çeşitli suikast girişimleri, kanlı çatışmalar, çetelerin hapishanelere kadar ulaşan elleri, adam kaçırma, yolsuzluk, şantaj... Bütün bunlar Hollywood sineması kalıplarını hatırlatsa bile Tunaboylu’nun niyeti o kulvarda yürümek ya da Berkun İstanbullu özelinde bir süper kahraman yaratmak değil. Tersine, kriminal işlerin çapının bu denli büyümesi karşısında çaresiz. Öyle ki sona gelindiğinde kendisini ve yakınlarını kollamak adına inandığı bütün değerleri, polislik mesleği etiğini yok sayacak ve suçluların suçluları kırmasına göz yumacaktır.

“Berkun İstanbullu Polisiyeleri”nde bir diğer önemli karakter, bütün bu olaylara mekan olan İstanbul şehri. Komiser ve yardımcıların gözünden kentin her bir köşesine, türlü insan tipine nüfuz ediyor Armağan Tunaboylu. Bir yandan “Metin Çakır Polisiyeleri”ndekine benzer batakhaneleri, diğer yandan zengin semtlerini ziyaret ederken kentsel yarılmayı en çıplak halleriyle gözleyebiliyoruz. “Kapalıçarşı’da Feci Bir Cinayet”i iyi bir polisiye romanın ötesine taşıyan tam da bu.

Biraz daha açabilirim: “Berkun İstanbullu Polisiyeleri”nin ilki için kaleme aldığım yazının sonunu şöyle bağlamıştım; “Kurgusunu, dilini ve ironisi geliştirdiğini, kısacası ustalaştığını görmek sevindirici ama Tunaboylu’nun cinayetleri yakıcı güncel siyasi ve toplumsal meselelerle ilişkilendirmesi, yayıncılık sektörü dahil olmak üzere hayatın pek çok alanını sorgulaması bilhassa övgüye değer. “Polisiye Yazarın Ölümü”, serinin bundan sonrası için çok vaatkar bir başlangıç.”

Tunaboylu, beklentileri boşa çıkarmamış. “Kapalıçarşı’da Feci Bir Cinayet”in arka planında günümüzün kirli gerçekleri var. Sedat Peker videolarının popülaritesini, sokak ortasında işlenen cinayetleri, kahraman pelerinine bürünmüş katilleri, her nedense engellenemeyen uyuşturucu trafiğini, çeteler eliyle sürdürülen rant savaşlarını ve henüz bütün tazeliği ile karşımıza dikiler borsa skandalını hatırladığımızda bu kirli gerçeklerin hayatımızın karakteristik bir parçası olduğunu söylemek zorundayız. Bir yazarın görmezden gelemeyeceği meseleler ne yazık ki “yüksek” edebiyatın ilgi alanına pek az girebiliyor. Oysa gerek dış gerçeklikte gerek kurmaca dünyada roman kişilerinin kaderlerini asıl belirleyen işte bu kirliliktir.

Armağan Tunaboylu, böyle bir hayatın farkındalığıyla kaleme almış “Kapalıçarşı’da Feci Bir Cinayet” romanını. Hepimizin her gün tanığı ve şikayetçisi olduğu toplumsal gerçekliği hikayenin merkezi teması haline getirmiş. Cinsel ayrımcılık, ırkçılık, homofobi, mafya-siyasetçi-bürokrat-polis işbirliği, kirli para trafiği, medyanın suskunluğu ve yaşı küçük tetikçilerle en gözü kara cinayetleri işlemekten imtina etmeyen yeni nesil çeteler tam da olması gerektiği yerde, bir suç romanı içerisinde bir araya geliyorlar.